Инфекциялык ылаңдардын мисалдары
6.2 инфекциялык ылаңдардын мисалдары
| Ылаң козгогон организмдер | Ылаңдын аталышы | Денеге кантип кирет же жугат | Дарылоо |
|---|---|---|---|
| Ич өтүү | Тоют, суу же заң менен булганып калган идиштерден | ||
| Инфекция болгон жарааттар | Жараатка кирдин кирүүсү аркылуу | ||
| Пневмония | Аба же шилекей аркылуу (жөтөл), мурундан чыккан суюктук, булганган тоют же суу аркылуу | ||
| Бактерия | Метрит | Туут маалында же бала салган учурда кир нерсе киргенде | Антибиотиктер |
| Мастит | Желиндин жабыркоосунан, таза эмес саан жүргүзгөндө, кир сарайдан | ||
| Муундардын шишүүсү | Кыктын микробдору ооз, жараат же киндик аркылуу кирет | ||
| Вирус | Шарп, чума | Ылаңдаган башка малдан (аба же шилекей аркылуу) | Аспирин сыяктуу ооруну басуучу дарылар (бул дарылар вирустар менен түз күрөшпөйт. Алар дене өзүн өзү айыктыруусуна жардам берет) |
| Кутурма | Тиштегенден (шилекей) | ||
| Фунги | Тегерек курттар | Мал же булганган мал сарайлардан | Йод |
| Протоза | Трипаносомоз | Кан аркылуу (инфекция болгон жаныбардан), чагуучу чымын-чиркейлер алып келет | Атайын мителердин дарысы |
| Кокцидиа | Жуккан малдын заңы аркылуу | Атайын мителердин дарысы | |
| Ички мителер | Боордун фасциоласы | Ортомчу бирөө аркылуу | Атайын мителердин дарысы |
| (үлүл) | |||
| Жумуру курттар | Түздөн-түз башка малдын тезегинен же булганган жайыттан | Атайын мителердин дарысы | |
| Сырткы мителер | Бит | Жуккан малдан же мал сарайлардан | Атайын мителердин дарысы |
| Жарааттагы курттар | Чымындар ачык жарааттарга жумурткаларын таштайт | Атайын мителердин дарысы |
Ылаңдата турган организмдер менен байланыш болгон күндө да ылаңдабай жана өлбөй калуу жөндөмдүүлүгү.
1. Малдын жалпы ден соолугунан. Эгер мал күчтүү жана ден соолугу чың болсо, ал ылаңдарга каршы тура алат.
Тоюттан. 97-бетти карагыла.
Башка ылаңдардан. Бөлөк ылаңдар малды алсыратып, ылаңга каршылык көрсөтүү жөндөмдүүлүгүн төмөндөтөт.
| Экинчи жаныбарга караганда биринчи жаныбар ооруга каршы тура алат! |
Көтөрүмдүүлүк: Жаныбарлардын кээ бир породасында ооруга каршылык көрсөтүү көп жылдардын аралыгында калыптанган. Мисалы, Африканын бодо малынын териси калың болгондуктан, курт-кумурскалар чакканда жуккан ылаңдарга туруштук бере алат.
2. Инфекция козгогучтардын саны: Эгерде денеге аз инфекция кирген болсо, анда оору жеңил өтөт же такыр ылаңдабашы мүмкүн.
3. Имунитет - бул малдын кайсы бир организмдерге каршы коргонууну өзү иштеп чыгуусу. Мындай учурда мал ошол организмдерди кабыл албай, ылаңга каршы турат. Сырттан келген нерселерден же организмдерден “антигендер” деп аталган ак кан клеткалары коргойт. Ак кан клеткалары өздөрү инфекциялык организмдерге кол салып жок кылат, же “антиденелер” деп аталган заттарды иштеп чыгат.
| Эгерде малда кандайдыр бир ооруну пайда кылуучу организмдерге каршы антиденелер болсо, анда ал ооруга "иммунитет" же "каршылык" бар болот. |
|---|
| Эгерде малдын иммунитети же башка ооруларга туруктуулугу жок болсо, анда ал "сезгич" болот. |
| Сезгич мал жугуштуу организмдер менен байланышта болсо, ооруйт. |
Бул коргонучка ээ болуу үчүн, жаңы туулган мал туулгандан тартып ууз сүт ичүүсү керек.
Бөлөк мал иштеп чыккан антиденелерди кабыл алганда ушул иммунитет пайда болот. Иммунитеттин бул түрү дароо коргонууну камсыз кылат, бирок узак убакытка эмес. Жаңы туулган мал антиденелерди (пассивдүү иммунитетти) эненин биринчи сүтү болгон ууздан алат. Ууз сүт ичпеген мал ошол аймакта көп кездешкен ылаңдардан корголбогондуктан, өлүп калуусу ыктымал.
Бул иммунитет (инфекциялык) патогендик микроорганизм менен болгон байланыштын жыйынтыгынан келип чыгат. Ошол организмдер кайра денеге киргенде, кандагы ак клеткалар же антиденелер аларды таанып, дароо жок кылышат.